Düzenleme, küresel aşırı çelik kapasitesinin AB piyasası üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı ve ithalat yönetimini daha sıkı hale getirmeyi amaçlıyor. 2019’dan bu yana yürürlükte olan koruma mekanizmasının yerine daha kapsamlı bir tarife kota rejimi getiriliyor.
Kota dışı gümrük vergisi %50’ye yükseltildi
Yeni düzenlemeye göre, kota sınırlarını aşan çelik ithalatına uygulanan gümrük vergisi %25’ten %50’ye çıkarıldı. AB Komisyonu, bu artışı küresel ticaretteki tarife dengesizlikleri ve ticaretin farklı pazarlara kayma riskinin artmasıyla gerekçelendirdi. Buna göre, belirlenen kota aşılırsa ek %50 vergi uygulanacak. İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç’ten yapılan ithalat ise bu uygulamanın dışında tutulacak.
Yıllık 18,3 milyon tonluk tarife kotası
Yeni sistem kapsamında AB’nin toplam çelik ithalat kotası 18.345.922 ton olarak belirlendi. Bu hesaplamada 2013 yılı ithalat pazar payı referansı ve 2024 tüketim verileri esas alındı.
Rusya’ya uygulanan mevcut ithalat yasakları nedeniyle bu ülkeden gelen ürünler kota hesaplamasına dahil edilmedi. Kotalar ürün kategorilerine göre dağıtılacak ve üç aylık dönemler halinde uygulanacak.
“Ergitme ve dökme” (melt & pour) menşe kuralı
Düzenlemenin en dikkat çeken maddelerinden biri de yeni menşe belirleme sistemi oldu. Buna göre çelik ürünlerde yalnızca nihai işleme ülkesi değil, çeliğin sıvı halden katı ürüne (kütük, levha, külçe vb.) dönüştüğü ülke de menşe ülkesi olarak kabul edilecek. İthalatçılar, gümrük işlemleri sırasında üretim zincirini Fabrika Test Sertifikası gibi belgelerle kanıtlamak zorunda olacak. Bu adımın, ticaret sapmalarını önlemek ve tedarik zincirinde şeffaflığı artırmak amacı taşıdığı belirtildi.
Çeyreklik kota sistemi ve esneklik
Yeni sistemde kotalar yıllık değil, çeyreklik dönemler halinde yönetilecek. İlk yıl kullanılmayan kota miktarlarının bir sonraki çeyreğe devredilmesine izin verilecek. Ancak sonraki dönemlerde bu mekanizmanın piyasa koşullarına göre Avrupa Komisyonu tarafından yeniden değerlendirilebileceği açıklandı.
Kota kullanım oranının %80’i aştığı ürün gruplarında daha esnek uygulamalar gündeme gelebilecek.
Uygulama takvimi
· 1 Temmuz 2026:
Yeni kota sistemi ve menşe veri mekanizmasının yürürlüğe girmesi
· 31 Aralık 2026:
İlk kapsam incelemesi
· 30 Haziran 2027:
Nihai ürünlerin sisteme dahil edilmesine ilişkin değerlendirme
· 1 Ekim 2027:
“Ergitme-dökme” verilerinin kota tahsisinde daha aktif kullanımı
· 30 Haziran 2028:
Bu kuralın ana kriter olup olmayacağına dair nihai değerlendirme
· 2028 sonrası:
Düzenli raporlama ve iki yılda bir kapsam incelemesi